Nagłe zatrzymanie krążenia w pracy: RKO i AED bez mitów

Jeżeli dorosła osoba nagle upada i nie reaguje, od razu wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999. Włącz głośnik telefonu i oceń oddech. Gdy poszkodowany nie oddycha prawidłowo, rozpocznij uciskanie klatki piersiowej i użyj AED, gdy tylko będzie dostępne. Nie czekaj na przełożonego ani na pewność, co spowodowało zasłabnięcie.

16 października przypada Światowy Dzień Przywracania Czynności Serca. Z tej okazji przygotowałam poradnik o nagłym zatrzymaniu krążenia w pracy: rozpoznaniu zagrożenia, resuscytacji krążeniowo-oddechowej, czyli RKO, i użyciu automatycznego defibrylatora zewnętrznego, czyli AED. Opis dotyczy osoby dorosłej i nie zastępuje ćwiczeń praktycznych ani wskazówek dyspozytora.

Nie reaguje, ale wydaje dźwięki — czy to znaczy, że oddycha?

Niekoniecznie. Przy nagłym zatrzymaniu krążenia mogą występować pojedyncze westchnienia, łapanie powietrza lub rzadkie, wysilone oddechy. To oddech agonalny, który łatwo pomylić z prawidłowym oddychaniem. Nie świadczy on o skutecznym oddychaniu i nie jest powodem, aby odkładać RKO.

Wytyczne resuscytacji z 2025 r. podkreślają, że już brak reakcji uzasadnia natychmiastowe wezwanie pomocy. Oddech oceniaj podczas oczekiwania na połączenie. Dyspozytor pomoże rozpoznać zagrożenie i poprowadzi działania. Gdy osoba nie reaguje, a oddech jest nieprawidłowy lub masz co do niego wątpliwości, traktuj sytuację jak podejrzenie zatrzymania krążenia.^[1]

RKO osoby dorosłej: od czego zacząć?

Nie musisz ustalać rozpoznania choroby. Twoim zadaniem jest rozpoznać brak reakcji i prawidłowego oddechu, uruchomić pomoc oraz wykonywać czynności ratunkowe.

1. Sprawdź bezpieczeństwo i reakcję. Zanim podejdziesz, oceń zagrożenia, np. pracującą maszynę, prąd lub ruch pojazdów. Zwróć się głośno do poszkodowanego i delikatnie potrząśnij jego ramionami. Jeśli nie reaguje, wołaj o pomoc.
2. Zadzwoń pod 112 lub 999 i sprawdź oddech. Użyj trybu głośnomówiącego. Udrożnij drogi oddechowe przez odchylenie głowy i uniesienie podbródka. Oceń, czy klatka piersiowa się porusza oraz czy słyszysz i czujesz prawidłowy oddech — nie poświęcaj na ocenę więcej niż 10 sekund. Podaj dokładną lokalizację i wykonuj polecenia dyspozytora.
3. Przy braku prawidłowego oddechu rozpocznij uciśnięcia. U osoby leżącej na plecach połóż nasadę dłoni na środku klatki piersiowej, na dolnej połowie mostka, a drugą dłoń na pierwszej. Spleć palce, wyprostuj łokcie i ustaw barki nad dłońmi. Uciskaj na głębokość 5–6 cm, w tempie 100–120 razy na minutę. Po każdym uciśnięciu pozwól klatce wrócić do poprzedniego położenia.
4. Jeżeli potrafisz i możesz, stosuj 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze. Jeśli nie umiesz, nie możesz lub nie chcesz wykonywać oddechów, prowadź same uciśnięcia. Nie rezygnuj z pomocy z powodu braku umiejętności wykonywania oddechów.^[2]

A jeżeli osoba nie reaguje, ale oddycha prawidłowo? Nie rozpoczynaj uciskania klatki piersiowej. Nadal potrzebuje pilnej pomocy. Dbaj o drożność dróg oddechowych, stale kontroluj oddech i stosuj się do wskazówek dyspozytora dotyczących dalszego postępowania oraz ułożenia poszkodowanego. Jeżeli oddech stanie się nieprawidłowy, rozpocznij RKO.

AED w pracy: co urządzenie robi, a czego nie zrobi za Ciebie?

AED analizuje rytm serca i ocenia, czy potrzebny jest impuls elektryczny, czyli defibrylacja. Osoba pomagająca nie interpretuje zapisu pracy serca. Ma włączyć urządzenie, przykleić elektrody do odsłoniętej, suchej klatki piersiowej zgodnie z rysunkami i wykonywać komunikaty.

Podczas analizy rytmu i wyładowania nikt nie może dotykać poszkodowanego. Jeżeli urządzenie poleca nacisnąć przycisk wyładowania, zrób to po upewnieniu się, że wszyscy się odsunęli. Niektóre AED wykonują wyładowanie automatycznie po ostrzeżeniu.

Tak samo wróć do RKO bezpośrednio po wyładowaniu. Nie odklejaj elektrod. AED pomaga w resuscytacji, ale nie zastępuje uciśnięć.^[3]

Czy bez szkolenia wolno użyć AED?

Tak. Nie czekaj na osobę z certyfikatem: włącz urządzenie i słuchaj komunikatów. Szkolenie pomaga wcześniej przećwiczyć te czynności, ale jego brak nie powinien powstrzymywać świadka przed użyciem AED. Gdy pomaga kilka osób, jedna może uciskać klatkę, a druga przygotowywać urządzenie. Przerwę na analizę rytmu zrób zgodnie z jego poleceniem.

Kiedy można zakończyć uciskanie klatki piersiowej?

Kontynuuj, dopóki działania nie przejmą ratownicy lub inna osoba. Jeżeli poszkodowany zacznie wyraźnie reagować, np. otworzy oczy albo celowo się poruszy, oceń oddech i poinformuj dyspozytora. Po powrocie prawidłowego oddychania nie uciskaj klatki, ale nadal obserwuj poszkodowanego. Sam pojedynczy oddech nie wystarcza, aby uznać, że zagrożenie minęło.

Powodem przerwania działań może być także niebezpieczeństwo dla osoby pomagającej albo całkowite wyczerpanie, gdy nikt nie może jej zastąpić. Sam dźwięk syreny nie oznacza przejęcia pomocy przez zespół ratownictwa. Jeżeli jest ktoś do zmiany, warto wymieniać się przy uciśnięciach mniej więcej co 2 minuty, ograniczając przerwę do minimum.^[4]

Czy każdy pracodawca musi kupić defibrylator?

Z ogólnych przepisów BHP nie wynika jednakowy nakaz zakupu AED przez każdą firmę. Nie oznacza to jednak dowolności w organizacji pomocy. Pracodawca musi zapewnić odpowiednie środki, wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy i zapewnić łączność ze służbami. Rozwiązania, liczba przeszkolonych osób i ich wyposażenie mają odpowiadać działalności, liczbie osób oraz zagrożeniom.^[5]

Obsługę punktów pierwszej pomocy i apteczek należy zapewnić na każdej zmianie przez wyznaczonych, przeszkolonych pracowników. Wyposażenie i rozmieszczenie ustala się w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę nad pracownikami. Same podpisy na wykazie nie zastępują sprawnie działającego systemu.^[6]

Przy ocenie przygotowania firmy nie zatrzymuję się na pytaniu, czy sprzęt został kupiony. Znaczenie ma również to, czy można go szybko użyć. Jeśli w obiekcie jest AED, sprawdź:

• czy pracownicy wiedzą, gdzie się znajduje i jak do niego dotrzeć;
• czy dostęp nie zależy od obecności osoby posiadającej klucz;
• kto kontroluje gotowość urządzenia oraz stan baterii i elektrod zgodnie z instrukcją producenta;
• czy zespół ćwiczył współpracę: wezwanie pomocy, uciśnięcia, użycie AED i doprowadzenie ratowników.

Szerszy przegląd organizacji pomocy opisałam w artykule o tym, dlaczego krótkie ćwiczenie pierwszej pomocy może dać więcej niż kolejna prezentacja.

Co z ochroną finansową pracownika po nagłym zachorowaniu?

Ratowanie życia i zabezpieczenie finansowe to dwa różne zadania. Grupowe ubezpieczenie na życie dla pracowników nie zastępuje RKO, AED ani obowiązków pracodawcy. Może natomiast przewidywać świadczenia dla pracownika lub jego bliskich, jeśli wystąpi zdarzenie objęte umową.

W omawianych warunkach grupowego ubezpieczenia Generali podstawowa ochrona obejmuje śmierć ubezpieczonego, a dodatkowe umowy mogą dotyczyć m.in. poważnego zachorowania lub pobytu w szpitalu. Sam fakt prowadzenia RKO nie przesądza o wypłacie. Sprawdzenia wymagają zakres polisy, definicja zdarzenia, sumy i limity, karencje oraz wyłączenia. Karencja to początkowy okres, w którym ochrona w określonym zakresie może jeszcze nie działać.

Nie należy też zakładać, że każde nagłe zdarzenie zdrowotne jest nieszczęśliwym wypadkiem. W przywołanych OWU zawał serca nie jest zaliczany do nieszczęśliwych wypadków. Dlatego rozszerzenie obejmujące wyłącznie następstwa wypadku nie jest tym samym co ochrona na wypadek choroby.^[7]

Decyzję o świadczeniu podejmuje ubezpieczyciel na podstawie warunków umowy i okoliczności zdarzenia.

Stan prawny i dokumenty zweryfikowane na 2 października 2026 r. Materiał edukacyjny dotyczy podstawowej pomocy osobie dorosłej; postępowanie z dziećmi wymaga uwzględnienia odrębnych zasad.

data ostatniej aktualizacji: 15.10.2026