Zadzwoń
Menu

Zima w pracy — jak przygotować firmę i zadbać o pracowników?

← Powrót do bazy wiedzy
Zima w pracy — jak przygotować firmę i zadbać o pracowników?

Przygotowanie firmy do zimy obejmuje temperaturę w pomieszczeniach, bezpieczny teren, ochronę przed chłodem oraz posiłki i napoje. Każdy z tych obowiązków ma własne warunki. Gorące napoje przy pracy na zewnątrz poniżej 10°C nie zależą od wysiłku fizycznego, natomiast zimowy posiłek profilaktyczny wymaga przekroczenia określonego wydatku energetycznego.

Jeżeli zatrudniasz pracowników w biurze, magazynie, na budowie lub przy pracach terenowych, samo zamówienie zimowych kurtek nie zamyka przygotowań do sezonu. Trzeba sprawdzić, gdzie ludzie pracują, jak długo przebywają na chłodzie i kto reaguje, gdy pogoda lub awaria ogrzewania pogarsza warunki.

W tym poradniku uporządkowałam najważniejsze obowiązki i praktyczne działania. Rozdzielam wymagania dla pomieszczeń od zasad pracy na zewnątrz, ponieważ progu temperatury z biura nie można po prostu zastosować do placu budowy. Pokazuję też, jak przygotować organizację pracy, aby ustalenia działały na każdej zmianie.

Od czego zacząć przygotowanie firmy do zimy?

Zacznij od przeglądu stanowisk i czynności, a nie wyłącznie od nazw zawodów. Magazynier może pracować w ogrzewanej hali, lecz również przez część zmiany rozładowywać samochody na placu. Ustal czas pracy na zewnątrz, wysiłek fizyczny, kontakt z wilgocią i wiatrem, dostęp do ogrzewania oraz stan przejść. Uwzględnij poranne i nocne zmiany, bo warunki mogą wtedy znacznie różnić się od tych podczas dziennego obchodu.

Pracodawca odpowiada za bezpieczne warunki, ma reagować na zmieniające się potrzeby i oceniać ryzyko zawodowe. Kosztów działań BHP nie może przenosić na pracowników. W ocenie trzeba uwzględnić także szczególną ochronę m.in. pracowników młodocianych, kobiet w ciąży lub karmiących oraz osób z niepełnosprawnościami.[1]

Nie każda kolejna zima wymaga napisania oceny ryzyka od początku. Trzeba natomiast sprawdzić, czy dotychczasowa ocena obejmuje rzeczywiste warunki i czy zabezpieczenia nadal działają. Nowy plac przeładunkowy, dłuższa praca na dworze lub powtarzające się poślizgnięcia mogą uzasadniać zmianę. Szczegółowo wyjaśniam to w poradniku o tym, kiedy trzeba zaktualizować ocenę ryzyka zawodowego.

Najważniejsze temperatury i progi w jednym miejscu

SytuacjaCo trzeba zapewnić?
Biuro lub pomieszczenie lekkiej pracy fizycznejTemperaturę co najmniej 18°C.
Pozostałe pomieszczenia pracyTemperaturę odpowiednią do pracy, zasadniczo co najmniej 14°C. Wyjątek dotyczy względów technologicznych.
Praca na zewnątrz przy temperaturze poniżej 10°CGorące napoje, dostępne przez całą zmianę, w ilości zaspokajającej potrzeby.
Praca fizyczna na zewnątrz od 1 listopada do 31 marcaPosiłek profilaktyczny, jeżeli efektywny wydatek energetyczny w ciągu zmiany przekracza 1500 kcal u mężczyzny lub 1000 kcal u kobiety.
Pomieszczenie do ogrzewania się pracownikówTemperaturę co najmniej 16°C i pozostałe wymagane warunki opisane dalej.

Tabela jest skrótem. Podstawy prawne i warunki stosowania każdego z tych wymagań omawiam poniżej. Nie należy łączyć wszystkich progów w jedną zasadę, ponieważ np. prawo do gorącego napoju może powstać również poza kalendarzowym okresem zimowym.

Temperatura w biurze, hali i magazynie

W pomieszczeniach pracy temperatura ma odpowiadać rodzajowi wykonywanej pracy, jej metodom i wysiłkowi fizycznemu. Ogólne minimum wynosi 14°C, chyba że utrzymanie takiej temperatury uniemożliwiają względy technologiczne. Dla pomieszczeń biurowych i pomieszczeń lekkiej pracy fizycznej obowiązuje wyższe minimum: 18°C. Pomieszczenia i stanowiska trzeba również chronić przed niekontrolowanym napływem chłodnego powietrza.[2]

Wyjątek technologiczny może mieć znaczenie np. w chłodni. Nie oznacza jednak, że można obniżyć temperaturę w biurze z powodu kosztów ogrzewania albo niesprawnego pieca. Także nazwa „magazyn” nie przesądza o dopuszczalnym minimum. Trzeba ustalić, jakie czynności rzeczywiście wykonuje się w danym pomieszczeniu.

Praktycznie warto sprawdzić ogrzewanie przed pierwszymi spadkami temperatur, ustalić sposób kontroli warunków na stanowiskach i osobę przyjmującą zgłoszenia. Pomiar przy grzejniku nie opisze sytuacji pracownika przy stale otwieranej bramie. Ogranicz przeciągi odpowiednimi rozwiązaniami technicznymi i organizacyjnymi, ale nie blokuj wymaganej wentylacji. Nawiew nie powinien powodować wyziębienia ani być skierowany bezpośrednio na stanowisko.[3]

Awaria ogrzewania w biurze. Rano przy stanowiskach jest 15°C. Przełożony proponuje pracę w kurtkach do końca dnia, ponieważ serwis ma przyjechać po południu. Kurtka nie zapewnia jednak wymaganych 18°C. Pracodawca powinien zorganizować bezpieczne warunki, np. przenieść pracę do odpowiednio ogrzanego pomieszczenia, jeżeli jest to możliwe. Oczekiwanie na serwis nie zwalnia z obowiązku zapewnienia właściwej temperatury.

Komu przysługuje zimowy posiłek profilaktyczny?

Przy pracy na otwartej przestrzeni zimowy obowiązek zapewnienia posiłku dotyczy prac związanych z wysiłkiem fizycznym, które powodują w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny powyżej 1500 kcal u mężczyzn lub powyżej 1000 kcal u kobiet. Dla tego przepisu okres zimowy trwa od 1 listopada do 31 marca.[4]

Warunki trzeba rozpatrywać łącznie: praca na zewnątrz, właściwy okres i przekroczony próg wysiłku. Nie ma tu dodatkowego warunku temperatury poniżej 10°C. Ciepły listopadowy dzień nie odbiera więc posiłku osobie, której praca spełnia te wymagania. Z kolei sam mróz nie przyznaje automatycznie posiłku każdemu pracownikowi przebywającemu na dworze.

Wydatek energetyczny oznacza tutaj energię zużywaną w związku z wykonywaniem pracy w ciągu zmiany. Nie chodzi o kaloryczność śniadania, całodzienne zapotrzebowanie żywieniowe ani samą liczbę kroków. Aby prawidłowo zakwalifikować stanowisko, trzeba uwzględnić rzeczywiste czynności i czas ich wykonywania. Warto powierzyć ustalenie tego wydatku osobie przygotowanej do takiej oceny, zamiast opierać decyzję na nazwie stanowiska lub wskazaniu prywatnego zegarka.

Słowo „powyżej” ma znaczenie. Wynik równy 1500 kcal u mężczyzny nie przekracza progu przewidzianego dla zimowej pracy na zewnątrz. Nie oznacza to automatycznie braku jakiejkolwiek podstawy do posiłku, ponieważ rozporządzenie przewiduje również inne sytuacje. Przykładowo niezależnie od sezonu obejmuje pracę fizyczną powodującą wydatek ponad 2000 kcal u mężczyzn lub ponad 1100 kcal u kobiet. Odrębnie reguluje także m.in. pracę pod ziemią oraz określone prace w zimnych pomieszczeniach.[5]

Jak zorganizować wydawanie posiłków?

Posiłek profilaktyczny ma być zapewniony nieodpłatnie, zasadniczo w formie jednego gorącego dania. Rozporządzenie określa wartość około 1000 kcal i udział składników odżywczych: około 50–55% węglowodanów, 30–35% tłuszczów oraz 15% białek. Zamawiając catering, trzeba zatem ustalić wymagania dla posiłku, a nie tylko jego cenę.[6]

Jeżeli rodzaj pracy lub względy organizacyjne uniemożliwiają wydawanie takiego dania, przepisy dopuszczają zapewnienie możliwości spożycia posiłku w inny sposób. Może to być przekazanie odpowiednich produktów albo bonów, talonów czy kuponów uprawniających do otrzymania produktów lub posiłku. Trzeba przy tym zapewnić realną możliwość zjedzenia posiłku w czasie pracy. Samo wręczenie bonu, którego nie da się wykorzystać w warunkach danej zmiany, nie rozwiązuje problemu.

Stanowiska uprawnione do posiłków i napojów, zasady ich wydawania oraz warunki zastosowania innej formy posiłku ustala pracodawca w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi. Jeżeli organizacja związkowa nie działa, ustalenia podejmuje po uzyskaniu opinii przedstawicieli pracowników. Posiłek należy wydawać w dni wykonywania prac uzasadniających to świadczenie, podczas regulaminowych przerw, zasadniczo po 3–4 godzinach pracy. Trzeba również zapewnić odpowiednie warunki higieniczne przygotowania i spożywania.[7]

Nie można zastąpić posiłków i napojów ekwiwalentem pieniężnym. Dodatek do pensji nie jest wykonaniem tego obowiązku. W organizacji wydawania uwzględnij także pracę poza siedzibą, nocne zmiany, opóźnienie dostawy i zmianę miejsca wykonywania zadań.

Gorące napoje poniżej 10°C — niezależny obowiązek

Przy pracy na otwartej przestrzeni w temperaturze otoczenia poniżej 10°C pracodawca zapewnia gorące napoje. Muszą być bezpłatne, dostępne przez całą zmianę roboczą i w ilości zaspokajającej potrzeby. Ta przesłanka nie wymaga przekroczenia progu wydatku energetycznego ani wykonywania pracy pomiędzy listopadem a marcem.[8]

Oznacza to, że obowiązek może powstać również w chłodny kwietniowy lub październikowy dzień. Nie wystarczy też możliwość wypicia jednej herbaty przed wyjazdem, jeśli później przez wiele godzin pracownicy nie mają dostępu do gorącego napoju. Sposób dostarczania trzeba dopasować do miejsca pracy, liczebności zespołu i długości zmiany.

Przy dokładnie 10°C przesłanka „poniżej 10°C” nie jest spełniona. Nadal trzeba jednak sprawdzić inne podstawy zapewnienia napojów, np. związane z wysiłkiem fizycznym lub zimnym mikroklimatem. Niezależnie od szczególnych warunków każdy pracownik powinien mieć zapewnioną wodę zdatną do picia lub inne napoje.[9]

Ten sam plac, różny wysiłek. Dwaj pracownicy pracują na zewnątrz w listopadzie przy 5°C. Prawidłowo ustalony efektywny wydatek energetyczny w ciągu zmiany wynosi u pierwszego mężczyzny 1600 kcal, a u drugiego 1400 kcal. Obaj powinni otrzymać gorące napoje. Pierwszy spełnia także warunki zimowego posiłku profilaktycznego. Drugi nie uzyskuje prawa do posiłku na tej podstawie, przy założeniu, że nie zachodzi inna przesłanka z rozporządzenia. Gdy temperatura wzrośnie do 12°C, sam ten wzrost nie odbierze pierwszemu posiłku, jeżeli warunki pracy i wydatek energetyczny pozostaną takie same.

Pomieszczenie do ogrzewania się — co musi zapewniać?

Przy pracy na otwartej przestrzeni albo w nieogrzewanych pomieszczeniach pracownicy powinni mieć w pobliżu miejsca pracy pomieszczenie, w którym mogą schronić się przed opadami, ogrzać oraz zmienić odzież. Powinno być wyposażone w urządzenia do podgrzewania posiłków. Temperatura ma wynosić co najmniej 16°C. Na każdego pracownika najliczniejszej zmiany powinno przypadać co najmniej 0,1 m², a łączna powierzchnia pomieszczenia nie może być mniejsza niż 8 m².[10]

Nie wystarczy wskazać ogrzanego budynku, do którego nie ma dostępu podczas nocnej zmiany. Sprawdź położenie pomieszczenia, możliwość wejścia, działanie ogrzewania oraz warunki do zmiany mokrej odzieży. Wpisanie ogrzewalni do instrukcji nie zastępuje udostępnienia jej pracownikom.

Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy ze względu na rodzaj pracy wykonywanej na otwartej przestrzeni zimą nie można zapewnić takiego pomieszczenia. Wówczas w pobliżu należy zapewnić odpowiednio urządzone źródła ciepła, przy zachowaniu wymagań ochrony przeciwpożarowej. Nie jest to ogólna zgoda na zastąpienie ogrzewalni dowolnym paleniskiem ze względu na oszczędności.

Odzież, obuwie i ochrona przed zimnem

Dobór wyposażenia powinien wynikać z zagrożeń. Inaczej przygotowuje się osobę pracującą krótko na suchym placu, a inaczej zespół przez wiele godzin narażony na wiatr i opady. Sprawdź ochronę przed chłodem, przemoczeniem i poślizgiem, a także dopasowanie rozmiaru i możliwość bezpiecznego wykonywania czynności. Zbyt grube rękawice mogą utrudniać obsługę urządzenia, dlatego elementy wyposażenia trzeba oceniać razem.

Pracodawca nieodpłatnie dostarcza wymagane środki ochrony indywidualnej i informuje o sposobie ich używania. Odzież oraz obuwie robocze zapewnia w przypadkach określonych przepisami, m.in. ze względu na wymagania BHP. Nie może dopuścić do pracy bez wyposażenia przewidzianego dla stanowiska. Odpowiada również za utrzymanie jego właściwości ochronnych i użytkowych, w tym odpowiednie pranie, konserwację i naprawy.[11]

Robocza kurtka i odzież chroniąca przed określonym zagrożeniem nie zawsze oznaczają to samo. Różnicę omawiam w poradnikach o odzieży i obuwiu roboczym oraz o tym, kiedy pracodawca musi zapewnić środki ochrony indywidualnej. Przed zimą warto skontrolować zapasy rozmiarów, stan podeszew i zapięć oraz sposób zgłaszania przemoczenia lub uszkodzenia wyposażenia.

Śnieg i lód na terenie firmy

Przygotowanie terenu obejmuje dojścia, schody, pochylnie, place przeładunkowe i drogi wewnętrzne. Trzeba utrzymywać je w stanie umożliwiającym bezpieczne korzystanie. Miejsca niebezpieczne wymagają oznakowania, a gdy samo oznakowanie nie chroni dostatecznie, także wyłączenia z użytkowania odpowiednim zabezpieczeniem. Stanowiska na zewnątrz należy organizować z ochroną m.in. przed pogodą i spadającymi przedmiotami.[12]

Wyznacz osobę odpowiedzialną za sprawdzenie nawierzchni przed pierwszą zmianą i po zmianie pogody. Ustal sposób usuwania śniegu i oblodzenia, dostęp do potrzebnego sprzętu oraz zastępstwo. Jeśli prace wykonuje zewnętrzna firma, potrzebny jest również sposób zgłoszenia zaniedbania i sprawdzenia, czy zostało usunięte.

Zwróć uwagę na wodę nanoszoną do wejść, ponowne zamarzanie roztopionego śniegu i miejsca, na które spływa woda z dachu. Zapewnij widoczność przejść i oświetlenie odpowiednie do wykonywanych czynności. Sam napis „uwaga, ślisko” nie przywraca bezpiecznej nawierzchni.

Osobno zaplanuj reakcję na sople, nawisy i śnieg na dachu. Do czasu usunięcia zagrożenia zabezpiecz strefę, do której mogą spaść. Nie kieruj przypadkowego pracownika na dach z łopatą. Taka praca wymaga odrębnego przygotowania, sprawdzenia warunków dopuszczenia pracownika i właściwych zabezpieczeń. Zasady organizacji pracy na wysokości omawiam szerzej w poradniku dotyczącym prac przy zabytkowych obiektach.

Jak reagować na mróz i niebezpieczne warunki?

Progów 14°C i 18°C dotyczących pomieszczeń nie należy traktować jako granic dopuszczalności każdej pracy na zewnątrz. Bezpieczeństwo zależy również od wiatru, wilgoci, czasu narażenia, wysiłku, wyposażenia oraz szczególnych przepisów dotyczących danej pracy i pracowników. Potrzebne mogą być zmiana organizacji zadań, ograniczenie czasu przebywania na chłodzie lub przerwy umożliwiające ogrzanie. Ich organizację trzeba dopasować do ryzyka, a nie wymyślać jedną liczbę minut dla całej firmy.

Ustal, kto sprawdza warunki, kto może wstrzymać zadanie i gdzie pracownicy mają się udać. Przy bezpośrednim zagrożeniu dla zdrowia lub życia pracodawca ma obowiązek wstrzymać pracę i polecić oddalenie się w bezpieczne miejsce. Nie może nakazać jej wznowienia przed usunięciem zagrożenia.[13]

Pracownik może powstrzymać się od pracy, gdy warunki naruszają przepisy BHP i zarazem stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla jego zdrowia lub życia, albo gdy jego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom. Musi niezwłocznie zawiadomić przełożonego. Jeżeli samo przerwanie pracy nie usuwa zagrożenia, może oddalić się z zagrożonego miejsca, również niezwłocznie informując przełożonego. W ustawowo określonych przypadkach zachowuje wynagrodzenie i ochronę przed niekorzystnymi konsekwencjami. Przepisy przewidują wyjątek dla pracowników, których obowiązkiem jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia.[14]

Nie utożsamiaj każdego odczucia chłodu z automatycznym prawem do opuszczenia pracy. Nie ignoruj jednak zgłoszenia, bo oceny wymaga konkretna sytuacja. Granice tych uprawnień wyjaśniam w artykule o tym, kiedy pracownik może przerwać pracę i oddalić się od zagrożenia. Zespół powinien także wiedzieć, jak wezwać pomoc i kto udziela pierwszej pomocy na danej zmianie.[15]

Lista do sprawdzenia przed zimą i po zmianie warunków

Poniższą listę możesz wykorzystać do wewnętrznego przeglądu. Nie jest to osobny ustawowy formularz, lecz sposób uporządkowania działań i odpowiedzialności.

  • Stanowiska i ryzyko: ustal pracę na chłodzie, czas narażenia, wysiłek i potrzebne zabezpieczenia.
  • Temperatura: sprawdź ogrzewanie, przeciągi i sposób reagowania na awarię.
  • Posiłki: zweryfikuj uprawnione stanowiska, aktualność ustaleń i dostawy na każdą zmianę.
  • Napoje: zapewnij dostęp przez całą zmianę także zespołom w terenie.
  • Ogrzewanie się i odzież: skontroluj dostęp do pomieszczenia, wyposażenie, rozmiary i możliwość wymiany mokrych rzeczy.
  • Teren: ustal odśnieżanie, usuwanie oblodzenia, zabezpieczanie stref niebezpiecznych i zastępstwa.
  • Informacja i pomoc: przekaż pracownikom zasady zgłoszeń, przerwania niebezpiecznej pracy oraz wezwania pomocy.
  • Kontrola wykonania: wyznacz osoby i terminy usunięcia braków, a następnie sprawdź efekt.

Przygotuj zimowe warunki pracy, zanim pojawi się problem

Jeśli prowadzisz firmę w Toruniu lub powiecie toruńskim, jako specjalista BHP pomogę sprawdzić przygotowanie stanowisk do zimy, uporządkować zasady wydawania posiłków i napojów oraz wskazać działania wynikające z oceny ryzyka. Zacznijmy od warunków, w których rzeczywiście pracuje Twój zespół.

Osobnym uzupełnieniem może być grupowe ubezpieczenie na życie dla pracowników. Odpowiednio dobrane rozszerzenia mogą przewidywać świadczenia po objętym umową wypadku lub chorobie, na zasadach określonych w warunkach ubezpieczenia. Trzeba sprawdzić zakres, sumy, limity i wyłączenia. Polisa nie zastępuje odśnieżenia terenu, ochrony przed chłodem ani pozostałych obowiązków pracodawcy.[16]

Ofertę ubezpieczenia możemy omówić także online, niezależnie od siedziby firmy w Polsce. Firmom, które zawarły polisę za moim pośrednictwem, i pracownikom objętym tą ochroną pomagam później w zgłoszeniu zdarzenia oraz przygotowaniu potrzebnych dokumentów.

Opublikowano:

Stan prawny i warunki ubezpieczenia zweryfikowane: 16 listopada 2026 r.