Upały w pracy — co zmienia się w przepisach BHP od 11 stycznia 2027 r.?

Od 11 stycznia 2027 r. pracodawców obejmą nowe zasady dotyczące wysokiej temperatury w pracy. Pojawią się zarówno progi, po których przekroczeniu trzeba zastosować odpowiednie rozwiązania ochronne, jak i temperatury graniczne: 35°C w pomieszczeniach oraz 32°C przy określonych pracach fizycznych na zewnątrz. Przepisy przewidują jednak wyjątki. Samo zapamiętanie tych dwóch liczb nie wystarczy, żeby prawidłowo przygotować firmę.^[1]

Wyjaśniam, kiedy trzeba będzie reagować, z kim ustalić organizację pracy i dlaczego nie warto odkładać przygotowań do pierwszej fali upałów. Opisuję zmianę już ogłoszoną, z terminem wejścia w życie 11 stycznia 2027 r.; stan przepisów sprawdziłam 27 października 2026 r.

Co zmienia się od stycznia, a co obowiązuje już teraz?

Nowelizacja dodaje § 30a do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP. Porządkuje postępowanie przy wysokiej temperaturze i wprowadza szczególne zasady ustalania rozwiązań organizacyjnych.

Nie oznacza to, że do stycznia pracodawca może ignorować gorąco. Już teraz odpowiada za ochronę zdrowia i życia pracowników, bezpieczną organizację pracy oraz ocenę i dokumentowanie ryzyka zawodowego. Także po zmianie przepisów odczyt niższy od temperatury granicznej nie będzie automatycznym potwierdzeniem, że warunki są bezpieczne dla każdej osoby i każdego zadania.^[2]

28°C i 25°C — kiedy trzeba będzie zastosować rozwiązania ochronne?

Nowe obowiązki związane ze wzrostem temperatury spowodowanym warunkami atmosferycznymi będą wyglądały następująco:^[3]

• W pomieszczeniu pracy, po przekroczeniu 28°C — pracodawca zapewni odpowiednie rozwiązania techniczne obniżające temperaturę lub ograniczające jej wzrost, chyba że nie pozwalają na to względy technologiczne, albo zastosuje odpowiednie rozwiązania organizacyjne ograniczające wpływ temperatury na zdrowie.
• W pomieszczeniu przy określonym wysiłku fizycznym, po przekroczeniu 25°C — obowiązywać będzie ten sam wybór rozwiązań technicznych albo organizacyjnych. Niższy próg dotyczy prac powodujących w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny powyżej 1500 kcal (6280 kJ) u mężczyzn i powyżej 1000 kcal (4187 kJ) u kobiet.
• Na otwartej przestrzeni, po przekroczeniu 25°C — trzeba będzie zastosować odpowiednie rozwiązania organizacyjne ograniczające wpływ temperatury na zdrowie. Ten obowiązek nie jest uzależniony od przekroczenia wskazanego wyżej wydatku energetycznego.

Przepis mówi o przekroczeniu temperatury, a nie o samym osiągnięciu 25°C lub 28°C. Nadal trzeba jednak uwzględniać rzeczywiste zagrożenia i potrzeby pracowników. Nie traktowałabym różnicy jednego stopnia jako powodu, by odłożyć potrzebne działania.

Wydatek energetyczny dotyczy całej zmiany roboczej. Nie ustala się go na podstawie samej nazwy stanowiska ani wrażenia, że ktoś wykonuje „ciężką pracę”. Przed wyborem właściwego progu trzeba rzetelnie ocenić wykonywane czynności.

Czy w każdej firmie będzie obowiązkowa klimatyzacja?

Nowy przepis nie nakazuje wszystkim pracodawcom montażu klimatyzacji. W pomieszczeniach przewiduje rozwiązania techniczne lub organizacyjne, odpowiednie do warunków i specyfiki pracy. Nie ustanawia też zasady, że organizację pracy wolno zmienić dopiero po wyczerpaniu wszystkich możliwości technicznych.

W zależności od stanowiska można rozważyć ograniczenie nagrzewania pomieszczenia, sprawne chłodzenie, przeniesienie szczególnie obciążających zadań na chłodniejszą część dnia, dodatkowe przerwy czy zmianę kolejności prac. To przykłady do oceny w konkretnej firmie, a nie ustawowa lista obowiązkowa dla każdego zakładu. Rozwiązanie musi rzeczywiście ograniczać narażenie i uwzględniać również inne zasady, w tym przepisy o czasie pracy.

Przykład hipotetyczny: latem 2027 r. w biurze i w pomieszczeniu magazynowym będzie 27°C wskutek upału. Jeżeli praca magazynowa będzie przekraczać wskazany w przepisie wydatek energetyczny, uruchomi się dla niej obowiązek związany z progiem 25°C. W biurze nie zostanie jeszcze przekroczony próg 28°C. Nie znaczy to jednak, że pracodawca może zignorować zgłaszane w biurze problemy zdrowotne lub rozpoznane ryzyko.

35°C i 32°C — kiedy nie będzie można wykonywać pracy?

W pomieszczeniach pracy trzeba będzie zapewnić temperaturę nie wyższą niż 35°C. Na otwartej przestrzeni limit 32°C przewidziano dla prac fizycznych powodujących w ciągu zmiany wydatek energetyczny powyżej 1500 kcal u mężczyzn i 1000 kcal u kobiet. Oba wymagania zawierają zastrzeżenie dotyczące względów technologicznych.^[4]

Przepis stanowi również, że prace nie mogą być wykonywane w czasie, w którym temperatura z powodu warunków atmosferycznych przekracza odpowiedni próg. Dlatego 32°C nie jest uniwersalnym limitem dla każdej pracy na zewnątrz. Przy niższym wydatku energetycznym ten konkretny limit nie wynika z § 30a, ale nadal obowiązują ochrona przed zagrożeniami oraz działania organizacyjne po przekroczeniu 25°C.

Nie utożsamiam też ciepła wynikającego z procesu technologicznego z nagrzaniem budynku przez słońce. Obecność urządzenia wytwarzającego ciepło nie jest sama w sobie gotowym uzasadnieniem wyjątku. Sytuację trzeba ocenić na podstawie rzeczywistych warunków pracy i właściwych przepisów.

Wyjątki wymagają sprawdzenia konkretnego rodzaju pracy

Nowelizacja wyłącza stosowanie ust. 1 wobec określonych prac i grup osób. Odsyła m.in. do prac ratowniczych, pracy w ruchu ciągłym, transportu i komunikacji, rolnictwa i hodowli oraz wskazanych prac w gastronomii, hotelarstwie, ochronie zdrowia czy usługach komunalnych. Obejmuje też pracowników instytucji opieki nad dziećmi do lat 3 oraz wskazanych funkcjonariuszy i żołnierzy. Dokładny zakres wynika z odesłań w rozporządzeniu.^[5]

Sama praca zmianowa nie jest tym samym co praca w ruchu ciągłym. Punkt dotyczący pracy zmianowej nie został wymieniony w tym wyłączeniu. Nie wystarczy więc stwierdzić: „mamy dwie zmiany, zatem limit nas nie dotyczy”.

Wyłączenie wskazuje wprost ust. 1, a nie cały § 30a. Nie znosi zatem opisanych w ust. 3–7 obowiązków dotyczących niższych progów temperatury, ustalania rozwiązań organizacyjnych i informowania pracowników. To szczególnie ważne tam, gdzie pracy nie można po prostu zatrzymać.

Z kim ustalić przerwy i inne zmiany organizacyjne?

Pracodawca będzie ustalał rozwiązania organizacyjne po konsultacji z pracownikami w ramach komisji BHP. Jeżeli komisja nie została powołana, trzeba będzie przeprowadzić konsultacje z pracownikami lub ich przedstawicielami w trybie Kodeksu pracy oraz zasięgnąć opinii lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami.^[6]

Po zakończeniu konsultacji pracodawca poinformuje pracowników o ustalonych rozwiązaniach w sposób przyjęty w zakładzie. Sam komunikat „od jutra robimy częstsze przerwy” nie zastąpi wcześniejszych konsultacji i wymaganej opinii lekarza. Z kolei opinia lekarza nie przenosi na niego odpowiedzialności pracodawcy za bezpieczne warunki.

Zalecam zapisanie ustaleń tak, żeby kierownicy zmian wiedzieli, kiedy i jak je uruchomić. Nowelizacja nie narzuca jednak jednego wzoru dokumentu ani obowiązkowego formularza „procedury na upały”.

Co z napojami i odzieżą ochronną?

Nowe zasady nie zastępują dotychczasowych obowiązków zapewnienia napojów. Przepisy o napojach profilaktycznych już odnoszą się m.in. do pracy na zewnątrz przy temperaturze powyżej 25°C oraz stanowisk, na których temperatura spowodowana pogodą przekracza 28°C. Napoje mają być dostępne przez całą zmianę, a pracodawca nie może zastąpić ich ekwiwalentem pieniężnym.^[7]

Szersze przygotowanie firmy do lata opisałam w poradniku „O co powinieneś zadbać, kiedy temperatura rośnie? + Twoja check-lista na sezon letni”. Jeśli problemem jest obciążenie związane z ubraniem lub środkami ochrony, zajrzyj też do artykułu „Ubiór, a wysoka temperatura”. Upał nie jest powodem do samodzielnego rezygnowania z wymaganej ochrony.

Co przygotować przed wejściem zmiany w życie?

Przygotowania zaczęłabym od odpowiedzi na cztery pytania:

• Które stanowiska wymagają szczególnej uwagi? Rozdziel pracę w pomieszczeniu i na zewnątrz, ustal wydatek energetyczny tam, gdzie ma znaczenie, oraz sprawdź podstawę ewentualnego wyjątku.
• Jak firma rozpozna przekroczenie progu? Ustal sposób sprawdzania temperatury w miejscach pracy i przekazywania informacji. Prognoza pogody pomaga się przygotować, ale nie zastępuje rozpoznania warunków na stanowisku.
• Jakie rozwiązania zostaną uruchomione? Dopasuj je do pracy i ryzyka, przeprowadź wymagane konsultacje, a gdy nie ma komisji BHP — uzyskaj także opinię właściwego lekarza.
• Kto podejmie decyzję na zmianie? Wyznacz odpowiedzialne osoby i poinformuj pracowników o ustaleniach, również o sposobie zgłaszania problemów.

Te pytania pomagają przełożyć przepis na codzienną pracę. Dzięki temu w upalny dzień kierownik nie będzie dopiero szukał informacji, jaki próg dotyczy jego zespołu i z kim powinien uzgodnić działanie.