Pracodawca musi bezpłatnie zapewnić odzież i obuwie robocze, jeżeli prywatna odzież pracownika może zostać zniszczona lub znacznie zabrudzona albo wymagają tego względy technologiczne, sanitarne lub BHP. Wystarczy wystąpienie jednej z tych podstaw. Nie trzeba czekać, aż pracownik rzeczywiście zniszczy swoje ubranie.1
Obowiązek nie zależy wyłącznie od nazwy stanowiska ani od tego, czy firma nazywa strój „firmowym”, „roboczym” czy „ochronnym”. Zaczęłabym od rzeczywistych czynności i warunków pracy. Dopiero później ustaliła, co należy wydać pracownikowi oraz czy w ogóle wolno dopuścić używanie jego własnej odzieży.
Dwie podstawy obowiązku — każda działa samodzielnie
Kodeks pracy przewiduje dwie sytuacje wymagające zapewnienia odzieży i obuwia roboczego:
- Ryzyko zniszczenia lub znacznego zabrudzenia własnej odzieży. Ocenia się warunki wykonywania pracy. Nie chodzi o sam fakt, że po całym dniu ubranie wymaga zwykłego odświeżenia.
- Wymagania technologiczne, sanitarne lub BHP. Mogą uzasadniać odpowiedni ubiór także wtedy, gdy prywatna odzież nie byłaby szczególnie narażona na zabrudzenie.
Przepisy nie podają jednej wartości liczbowej wyznaczającej „znaczne zabrudzenie”. Dlatego przy ocenie stanowiska sprawdziłabym, z czym pracownik ma kontakt, jak często, w jakiej ilości i jak wpływa to na ubranie. Nie zastępowałabym takiej oceny zdaniem „wszyscy zawsze przychodzili w swoich rzeczach”.
Sam wymóg określonego koloru koszuli lub firmowego nadruku nie rozstrzyga jeszcze, czy spełnione są przesłanki obowiązku z Kodeksu pracy. Z kolei brak firmowego stroju nie usuwa obowiązku, jeżeli wynika on z warunków pracy. Rodzaj potrzebnego wyposażenia ustala się dla danego stanowiska — nie ma jednego ustawowego zestawu ubrań i butów odpowiedniego dla wszystkich zawodów.2
Odzież robocza i ochronna mają różne zadania
Zwykłe ubranie robocze może zastępować prywatne rzeczy narażone na zabrudzenie. Jeżeli natomiast odzież ma chronić człowieka przed konkretnym niebezpiecznym lub szkodliwym czynnikiem, trzeba rozpatrywać ją jako środek ochrony indywidualnej. Zwykła odzież robocza i mundury, które nie są specjalnie przeznaczone do zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, nie należą do ŚOI.3
Podobnie nazwa „buty do pracy” nie wyjaśnia ich właściwości. Jeżeli na stanowisku potrzebna jest konkretna ochrona stóp, samo wygodne obuwie jej nie zastąpi. Zasady zapewnienia i doboru ŚOI wyjaśniłam w poradniku „Kiedy pracodawca musi bezpłatnie zapewnić środki ochrony indywidualnej?”. Rozróżnienie ma znaczenie również przy rozliczeniach: wyjątku dotyczącego własnej odzieży roboczej nie można przenosić automatycznie na ŚOI.
Kiedy można używać własnej odzieży i obuwia?
Pracodawca może wskazać stanowiska, na których dopuszcza takie rozwiązanie. Potrzebna jest jednak zgoda pracownika, a jego własna odzież i obuwie muszą spełniać wymagania BHP. Samodzielne przyniesienie ubrań przez pracownika nie zastępuje ustaleń pracodawcy; tak samo pracodawca nie może wymusić tego rozwiązania samym poleceniem.4
Ustawa wyłącza tę możliwość na stanowiskach, na których wykonuje się:
- prace związane z bezpośrednią obsługą maszyn i innych urządzeń technicznych;
- prace powodujące intensywne brudzenie odzieży i obuwia roboczego;
- prace powodujące skażenie odzieży i obuwia roboczego środkami chemicznymi lub promieniotwórczymi albo materiałami biologicznie zakaźnymi.
W tych przypadkach zgoda pracownika i wypłata pieniędzy nie pozwalają zastąpić wydania odzieży oraz obuwia przez pracodawcę.5 „Znaczne zabrudzenie”, uzasadniające obowiązek zapewnienia odzieży, i „intensywne brudzenie”, wyłączające możliwość używania własnej, występują w różnych przepisach. Nie sprowadzałabym ich do jednej dowolnej etykiety ani nie wyznaczała granicy wyłącznie częstotliwością prania.
Własne spodnie przy obsłudze tokarki
Wyobraźmy sobie pracownika, który bezpośrednio obsługuje tokarkę i proponuje używanie swoich spodni roboczych za ekwiwalent. Uważa, że są wygodniejsze od dostępnego modelu. Nawet jego pisemna zgoda nie usuwa ustawowego wyłączenia związanego z obsługą maszyny. Pracodawca powinien zapewnić właściwą odzież. Zastrzeżenia do rozmiaru lub kroju są powodem do sprawdzenia doboru, a nie do pominięcia obowiązku.
Ekwiwalent przysługuje przy dopuszczonym używaniu własnych rzeczy
Jeżeli używanie własnej odzieży i obuwia jest zgodne z opisanymi warunkami, pracodawca wypłaca ekwiwalent pieniężny uwzględniający ich aktualne ceny. Kodeks pracy nie ustala jednej stawki w złotych dla wszystkich pracowników.6
Sprawdziłabym, jakich rzeczy dotyczy rozliczenie, jakie ceny przyjęto i czy odpowiadają one potrzebnemu wyposażeniu. Warto zachować podstawę wyliczenia oraz ustalić zasady wypłaty. Dowolny dodatek nazwany „na ubranie” nie rozwiązuje problemu, jeżeli samo używanie prywatnych rzeczy jest na tym stanowisku niedopuszczalne.
Ekwiwalent za używanie własnej odzieży nie jest tym samym co ekwiwalent za pranie. Za utrzymanie właściwości i odpowiednią obsługę wyposażenia odpowiada pracodawca. Jeżeli nie może zapewnić prania odzieży roboczej, może powierzyć je pracownikowi, pokrywając poniesione przez niego koszty. Nie wolno jednak powierzać pracownikowi prania, konserwacji, odpylania ani odkażania wyposażenia skażonego wskazanymi wyżej środkami lub materiałami.7 Nie należy zatem zakładać, że wydanie ubrania automatycznie przenosi wszystkie te czynności na pracownika.
Co trzeba ustalić przed dopuszczeniem do pracy?
Pracodawca określa rodzaje niezbędnej odzieży i obuwia oraz przewidywane okresy ich użytkowania. Przydział konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami. Tam, gdzie obowiązuje regulamin pracy, powinien on obejmować zasady wyposażenia pracowników.8 Szczegółowa tabela przydziału ma odzwierciedlać rzeczywiste potrzeby; nie zastępuje oceny, dlaczego dana rzecz jest potrzebna.
Odzież i obuwie dostarczone na tych zasadach stanowią własność pracodawcy. Muszą spełniać wymagania określone w Polskich Normach. Pracodawca ma też zapewnić zachowanie ich właściwości użytkowych i ochronnych.9 Dlatego przewidywany termin wymiany nie uzasadnia dalszego używania rzeczy, która przestała spełniać wymagania stanowiska. Warto ustalić, komu zgłosić uszkodzenie, niedopasowanie lub potrzebę wymiany.
Pracownika nie można dopuścić do pracy bez odzieży i obuwia przewidzianych do stosowania na danym stanowisku. Z kolei pracownik ma używać przydzielonego wyposażenia zgodnie z przeznaczeniem.10 Jeśli czegoś brakuje, sprawę należy wyjaśnić z przełożonym przed rozpoczęciem tego zadania. Szerszy kontekst przygotowania stanowiska znajdziesz w poradniku o dokumentach BHP przed pierwszym dniem nowego pracownika.
Sprawdź, co pracownik powinien otrzymać przed pierwszą zmianą
Porównaj rzeczywiste zadania z zasadami przydziału, wydanym wyposażeniem i ewentualnymi ustaleniami dotyczącymi własnej odzieży. Pomogę pracodawcom z Torunia i powiatu toruńskiego uporządkować te wymagania, ocenić dobór ubioru oraz wskazać braki do uzupełnienia przed dopuszczeniem do pracy.
Osobną kwestią jest finansowe wsparcie pracownika lub jego bliskich po zdarzeniu dotyczącym życia albo zdrowia. Można je uwzględnić w grupowym ubezpieczeniu na życie. W omawianej ofercie Generali zakres zależy od zawartej umowy i dobranych rozszerzeń; znaczenie mają definicje zdarzeń, początek ochrony, sumy, limity, karencje i wyłączenia.11 Polisa nie zastępuje wyposażenia pracownika ani obowiązków BHP.
Firmom zainteresowanym ofertą wyjaśnię warunki przed zakupem, również online w całej Polsce. Później wspieram moich klientów oraz osoby objęte kupioną u mnie polisą w wyjaśnieniu zapisów i skompletowaniu dokumentów do zgłoszenia zdarzenia.
Stan prawny i warunki oferty sprawdzone na 26 października 2026 r.
Podstawy prawne i dokumenty
- Art. 237⁷ § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 1245): przesłanki nieodpłatnego dostarczenia odzieży i obuwia roboczego. ↩
- Art. 237⁷ § 1 oraz art. 237⁸ § 1 Kodeksu pracy — przesłanki obowiązku i ustalenie niezbędnych rodzajów wyposażenia na stanowiskach. ↩
- Art. 237⁶ § 1 i 3 Kodeksu pracy oraz § 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650, ze zm.) — środki ochrony indywidualnej i wyłączenie zwykłej odzieży roboczej oraz mundurów z tej definicji. ↩
- Art. 237⁷ § 2 Kodeksu pracy — wyznaczenie stanowisk, zgoda pracownika i wymagania BHP dla własnej odzieży oraz obuwia. ↩
- Art. 237⁷ § 3 Kodeksu pracy — stanowiska wyłączone z możliwości używania własnej odzieży i obuwia roboczego. Przykład obsługi tokarki jest hipotetyczny. ↩
- Art. 237⁷ § 4 Kodeksu pracy — ekwiwalent uwzględniający aktualne ceny odzieży i obuwia. Zachowanie podstawy wyliczenia jest praktyczną wskazówką. ↩
- Art. 237⁹ § 2–3 oraz art. 237¹⁰ Kodeksu pracy — utrzymanie wyposażenia, powierzenie prania i zakaz powierzania wskazanych czynności pracownikowi przy skażeniu. ↩
- Art. 237⁸ § 1, art. 237¹¹a § 1 pkt 4 oraz art. 104¹ § 1 pkt 1 Kodeksu pracy — ustalanie przydziału i okresów użytkowania, konsultacje i treść regulaminu pracy. ↩
- Art. 237⁷ § 1, art. 237⁸ § 2 i art. 237⁹ § 2 Kodeksu pracy — Polskie Normy, własność pracodawcy i zachowanie właściwości wyposażenia. ↩
- Art. 237⁹ § 1 i art. 211 pkt 4 Kodeksu pracy — zakaz dopuszczenia do pracy bez wymaganego wyposażenia i obowiązek używania go zgodnie z przeznaczeniem. ↩
- Generali Życie T.U. S.A., Ogólne Warunki Grupowego Ubezpieczenia na Życie dla Małych i Średnich Firm, nr 10/2026, data na okładce: 13 lutego 2026 r.; art. III oraz XI–XIII — przedmiot i zakres, początek i koniec odpowiedzialności, ograniczenia oraz zgłoszenie świadczenia. Ocena konkretnego zdarzenia wymaga także warunków odpowiedniej umowy dodatkowej. ↩