Pożar w zakładzie pracy. Czy znasz swoje obowiązki i procedury?

Pożar w biurze, warsztacie lub hali produkcyjnej może w ciągu kilku chwil odciąć drogę ewakuacji i stworzyć bezpośrednie zagrożenie dla ludzi. Dlatego pracodawca nie może ograniczyć ochrony przeciwpożarowej do zakupu gaśnicy. Potrzebne są również sprawne procedury, przeszkolone osoby, drożne wyjścia oraz rozwiązania dopasowane do konkretnego zakładu pracy.

Za co odpowiada pracodawca?

Pracodawca odpowiada za stan bezpieczeństwa i higieny pracy. Musi zapewnić środki niezbędne do zwalczania pożarów i ewakuacji, wyznaczyć odpowiednio przygotowanych pracowników oraz zapewnić możliwość wezwania służb ratowniczych. Zakres tych działań należy dostosować między innymi do rodzaju działalności, liczby pracowników i innych osób przebywających w firmie oraz poziomu występujących zagrożeń.^[1]

Nie wszystkie obowiązki dotyczą jednak wyłącznie pracodawcy. Za ochronę przeciwpożarową budynku odpowiada przede wszystkim jego właściciel, a odpowiedzialność może zostać przejęta w całości lub w części przez zarządcę albo użytkownika na podstawie umowy. Jeżeli takiej umowy nie zawarto, odpowiedzialność spoczywa na podmiocie faktycznie władającym obiektem.^[2]

Osoby wyznaczone do zwalczania pożarów i ewakuacji

Kodeks pracy nie wskazuje jednej minimalnej liczby osób, którą musi wyznaczyć każdy pracodawca. Liczba tych pracowników, ich przygotowanie oraz wyposażenie mają odpowiadać rodzajowi i poziomowi zagrożeń. W praktyce trzeba uwzględnić system zmianowy, urlopy, pracę w kilku budynkach, delegacje oraz okresy, w których część zespołu pracuje zdalnie.

• 🔷 wyznaczone osoby powinny znać sposób alarmowania i uruchamiania ewakuacji;
• 🔷 muszą znać drogi i wyjścia ewakuacyjne, miejsce zbiórki oraz zasady sprawdzania obecności;
• 🔷 ich szkolenie powinno odpowiadać zagrożeniom występującym w danym zakładzie;
• 🔷 pracownicy muszą otrzymać informację o imieniu i nazwisku wyznaczonej osoby, miejscu wykonywania przez nią pracy oraz służbowym numerze telefonu albo innym środku komunikacji;
• 🔷 organizacja zastępstw powinna zapewniać możliwość podjęcia działań również podczas nieobecności części zespołu.

Wyznaczenie pracownika nie oznacza, że ma on prowadzić niebezpieczną akcję gaśniczą. Jego zadaniem jest działanie w granicach przeszkolenia, dostępnego wyposażenia i bezpiecznych możliwości. Ratowanie ludzi oraz wezwanie służb mają pierwszeństwo przed próbą ochrony mienia.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego – kiedy jest wymagana?

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego jest wymagana między innymi dla obiektów użyteczności publicznej, produkcyjnych i magazynowych. Nie trzeba jej sporządzać, jeżeli w obiekcie nie występuje strefa zagrożenia wybuchem, a jednocześnie nie zostały przekroczone określone w przepisach wartości:

• 🔷 1000 m³ kubatury brutto budynku lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową;
• 🔷 1500 m³ kubatury brutto budynku inwentarskiego;
• 🔷 1000 m² powierzchni strefy pożarowej obiektu innego niż budynek.

Jeżeli instrukcja jest wymagana, powinna określać między innymi warunki ochrony przeciwpożarowej, wyposażenie obiektu, procedury postępowania, organizację ewakuacji, zabezpieczenie prac niebezpiecznych pod względem pożarowym oraz obowiązki użytkowników. Należy ją aktualizować co najmniej raz na dwa lata, a także po zmianach sposobu użytkowania obiektu lub procesu technologicznego wpływających na bezpieczeństwo pożarowe.^[3]

Gaśnice – liczy się rodzaj, ilość i rozmieszczenie

Gaśnica musi być odpowiednia do grup pożarów, które mogą wystąpić w obiekcie. Przepisy wyróżniają między innymi pożary materiałów stałych, cieczy, gazów, metali oraz tłuszczów i olejów w urządzeniach kuchennych. Dlatego wyposażenie biura, warsztatu, kuchni pracowniczej i hali produkcyjnej może się różnić.

Wymagana ilość środka gaśniczego zależy od klasyfikacji i parametrów strefy pożarowej. Przepisy nie ustanawiają jednej zasady „jedna gaśnica na każde 100 m²” dla wszystkich obiektów.

Odległość z miejsca, w którym może przebywać człowiek, do najbliższej gaśnicy nie powinna przekraczać 30 metrów. Do gaśnicy należy zapewnić dostęp o szerokości co najmniej jednego metra. Sprzęt powinien być widoczny, oznakowany i zabezpieczony przed uszkodzeniami oraz działaniem źródeł ciepła.

Urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice poddaje się przeglądom oraz konserwacji zgodnie z dokumentacją i instrukcjami producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku. Producent lub warunki użytkowania mogą wymagać krótszych terminów.^[4]

Obowiązek stosowania czujek tlenku węgla w niektórych lokalach użytkowych

Od 30 czerwca 2026 roku obowiązek dotyczący autonomicznych czujek tlenku węgla obejmuje również użytkowane wcześniej pomieszczenia, w których odbywa się spalanie paliwa stałego, ciekłego lub gazowego, jeżeli pomieszczenia te wchodzą w skład lokalu użytkowego przeznaczonego na pobyt ludzi i znajdują się w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL.

Obowiązek nie dotyczy sytuacji, w której spalanie odbywa się w urządzeniu z zamkniętą komorą spalania, ani gazowego urządzenia przeznaczonego do przygotowywania posiłków. Czujkę należy zamontować, konserwować i użytkować zgodnie z instrukcją producenta.^[6]

Kiedy trzeba przeprowadzać próbną ewakuację?

Praktyczne sprawdzenie organizacji i warunków ewakuacji należy przeprowadzać co najmniej raz na dwa lata w obiekcie przeznaczonym dla ponad 50 osób będących jego stałymi użytkownikami, jeżeli obiekt nie jest zakwalifikowany do kategorii ZL IV.

W obiektach, w których cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa ponad 50 użytkowników — na przykład w szkołach, przedszkolach, internatach i domach studenckich — sprawdzenie przeprowadza się co najmniej raz w roku, nie później niż w ciągu trzech miesięcy od rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nowych użytkowników.

O terminie ćwiczeń objętych tym obowiązkiem trzeba powiadomić właściwego miejscowo komendanta powiatowego albo miejskiego Państwowej Straży Pożarnej nie później niż tydzień przed ich przeprowadzeniem.^[5]

Jeżeli zakład nie podlega ustawowej częstotliwości ćwiczeń, pracodawca nadal powinien ocenić, czy pracownicy potrafią wykonać przyjętą procedurę. Szczególnego sprawdzenia wymagają firmy o rozbudowanym układzie pomieszczeń, pracy zmianowej, dużej rotacji personelu albo obecności klientów, wykonawców i osób wymagających pomocy podczas ewakuacji.

Co zrobić po zauważeniu pożaru?

Procedura musi być dostosowana do konkretnego zakładu, jednak jej podstawowy schemat powinien być prosty i możliwy do wykonania pod presją czasu:

• 🔷 zaalarmuj osoby znajdujące się w zagrożonej części budynku;
• 🔷 zadzwoń pod numer 112 i podaj dokładny adres, rodzaj zdarzenia oraz informację, czy zagrożeni są ludzie;
• 🔷 rozpocznij ewakuację zgodnie z oznakowaniem, komunikatami i ustaloną procedurą;
• 🔷 jeżeli nie powoduje to dodatkowego zagrożenia, zamykaj za sobą drzwi, aby ograniczyć rozprzestrzenianie dymu i ognia;
• 🔷 nie korzystaj ze zwykłej windy, chyba że zatwierdzona procedura i rozwiązania techniczne budynku wyraźnie przewidują jej użycie do ewakuacji;
• 🔷 udziel pomocy osobom, które mogą mieć trudności z samodzielnym opuszczeniem budynku;
• 🔷 podejmuj próbę gaszenia wyłącznie wtedy, gdy pożar jest w początkowej fazie, masz odpowiednie przygotowanie i sprzęt, a droga odwrotu pozostaje dostępna;
• 🔷 udaj się do miejsca zbiórki i przekaż osobie koordynującej informację o osobach, których może brakować;
• 🔷 nie wracaj do budynku bez zgody kierującego działaniem ratowniczym.

Prace pożarowo niebezpieczne wymagają dodatkowego zabezpieczenia

Spawanie, cięcie, szlifowanie, używanie palników i inne prace mogące wytwarzać płomień, wysoką temperaturę lub iskry należy odpowiednio przygotować. Przed rozpoczęciem takich prac trzeba ocenić zagrożenie pożarowe, ustalić zabezpieczenia, wskazać osoby odpowiedzialne oraz zapoznać wykonawców z warunkami prowadzenia pracy.

• 🔷 usuń albo skutecznie zabezpiecz materiały palne znajdujące się w zasięgu iskier i wysokiej temperatury;
• 🔷 sprawdź sąsiednie pomieszczenia, przepusty instalacyjne, szczeliny i przestrzenie ukryte;
• 🔷 zapewnij odpowiedni i sprawny sprzęt gaśniczy;
• 🔷 kontroluj miejsce wykonywania pracy oraz obszar, do którego mogą przedostawać się iskry;
• 🔷 po zakończeniu pracy sprawdź miejsce i jego otoczenie pod kątem tlących się materiałów oraz innych oznak zagrożenia.

Różni pracodawcy w jednym zakładzie

Jeżeli w tym samym miejscu pracują osoby zatrudnione przez różnych pracodawców, pracodawcy muszą ze sobą współpracować, wyznaczyć koordynatora BHP, ustalić zasady współdziałania na wypadek zagrożenia oraz przekazywać sobie informacje o ryzyku i działaniach zapobiegawczych. Wyznaczenie koordynatora nie zwalnia żadnego z pracodawców z odpowiedzialności za bezpieczeństwo własnych pracowników.

Dotyczy to między innymi firm korzystających ze wspólnego biurowca, magazynu lub hali, a także pracowników ochrony, serwisu technicznego, firm sprzątających i ekip wykonujących prace remontowe.

Najczęstsze błędy w firmowych procedurach

• 🔷 wyznaczenie tylko jednej osoby bez zastępstwa na czas urlopu, choroby lub pracy na innej zmianie;
• 🔷 nieprzekazanie pracownikom danych osób odpowiedzialnych za zwalczanie pożarów i ewakuację;
• 🔷 zastawianie wyjść, korytarzy, drzwi przeciwpożarowych, gaśnic lub rozdzielnic elektrycznych;
• 🔷 brak aktualizacji instrukcji po przebudowie, zmianie technologii lub sposobu magazynowania;
• 🔷 zakup gaśnic bez sprawdzenia rodzaju zagrożeń i wymaganej ilości środka gaśniczego;
• 🔷 brak ewidencji gości, wykonawców i innych osób, które trzeba uwzględnić podczas sprawdzania miejsca zbiórki;
• 🔷 przeprowadzanie ćwiczeń wyłącznie „na papierze”, bez sprawdzenia alarmowania, czasu opuszczenia obiektu i problemów na drogach ewakuacyjnych;
• 🔷 nieuwzględnienie osób z niepełnosprawnościami, ograniczoną mobilnością albo innymi szczególnymi potrzebami;
• 🔷 brak uzgodnienia obowiązków pomiędzy najemcą, właścicielem i zarządcą budynku.

Krótka lista kontrolna dla pracodawcy

Dobra procedura musi działać w praktyce

Skuteczna ochrona przeciwpożarowa nie polega na gromadzeniu dokumentów. Pracownik powinien wiedzieć, jak rozpoznać alarm, którędy opuścić budynek, komu pomóc i gdzie zgłosić się po ewakuacji. Osoby wyznaczone muszą znać swoje zadania, a pracodawca powinien regularnie sprawdzać, czy przyjęte rozwiązania nadal odpowiadają warunkom pracy.

W firmach z Torunia i województwa kujawsko-pomorskiego warto ponownie przeanalizować procedury zwłaszcza po przeprowadzce, remoncie, zmianie procesu technologicznego, zwiększeniu zatrudnienia albo rozpoczęciu pracy zmianowej. Jeżeli określone czynności wymagają kwalifikacji z zakresu ochrony przeciwpożarowej, powinny zostać powierzone osobie posiadającej uprawnienia wymagane przepisami.

Stan prawny na dzień 19 sierpnia 2026 r.